Als ik schuldenvrij ben, dan geef ik een groot feest.

Ik raakte aan de praat met een ex dakloze, laten we zeggen Ernst.
Ernst vertelde over zijn periode als dakloze. Hoe zwaar het was. Maar hij vertelde ook meer:

E: “Het is een heel hard leven, je wordt er zelf ook hard van. Het is overleven”
G: “Ik ben nooit dakloos geweest, hoop het ook nooit te worden. Ik kan mij voorstellen dat je hard moet zijn om te overleven op straat. Hoe lang heb je nu al weer een dak boven je hoofd?”
E: “Anderhalf a twee  jaar, nou ja een dak boven mijn hoofd, nog wel met begeleiding. Maar ik leef niet meer op straat”
G: “Dat lijkt me een grote verbetering”
E: “Ja...Op straat kom je van het ene probleem in het andere, dat is nu veel minder. Er zijn nog problemen genoeg. Nu nog een jaar en drie maanden en dan ben ik uit de schuldhulpverlening”
G: “OK, Dat lijkt me een goed vooruitzicht geen schulden meer. Is dat die regeling waarbij je je drie jaar aan bepaalde afspraken moet houden en dat dan je schulden kwijtgescholden worden”?
E “Precies, je moet drie jaar van heel weinig leven, zeg maar een daggeld regeling. Lijkt op zakgeld als een klein kind. Het is niet veel. Maar dat is over een jaar en drie maanden voorbij”!
G: “Dat lijkt me ook een grote stap vooruit, schuldenvrij”
E: “Ja maar ik denk niet dat ik lang schuldenvrij zal zijn. Als ik uit de schuldhulpverlening ben geef ik meteen een groot feest. Daar zal ik wat geld voor nodig hebben”.

Dit moment word je als gespreksvoerder getriggerd om in de advies rol gaan zitten. Je ziet het al voor je. Is hij net uit de schulden en om dat te vieren steekt hij zich opnieuw in de schulden. Je  zou hem willen behoeden voor deze stap. “Doe nou niet stommert” giert het door je hoofd.
Een probleem gerichte benadering zou als volgt kunnen gaan: 

G: “Zou je dat nou wel doen? Ben je net uit de shit en zoek je het meteen weer op?"

E: “Nou nee hoor ik zal het niet opzoeken om weer in de schulden te komen. Maar ik wil een feest houden als ik uit de schulden ben. Tja daar heb je nou eenmaal geld voor nodig, als je dat niet hebt??? Ik kan wel wat lenen bij vrienden.”
G: “Ja maar dan begin je meteen weer te lenen, en moet je weer gaan afbetalen. Is dat wel zo’n goed idee van je?"
E: “Volgens mij weet jij helemaal niet hoe klote het is om zo lang in de schuldhulpverlening te zitten. Als dat voorbij is, dan steek je de vlag uit en wil je een feestje bouwen”
G: “Dat is het juist, dan steek je je meteen weer in de schulden, daar begint het dan weer. Is dat wel een goed idee? Kun je niet beter dat feest laten zitten?"
E: “Ik steek me niet in de schulden, een klein beetje lenen voor een feestje moet kunnen na zo’n lange tijd. Dat moet toch kunnen man!  Nee jij snapt er niks van hoe veel moeite het me gekost heeft.
G:”Ja maar, daar moet je toch eens over nadenken!”

Effect van de probleemgerichte benadering:

• Weerstand
• Defensief gedrag

 De oplossingsgerichte aanpak liep als ongeveer volgt:

 G: “Als je na drie jaar schuldhulpverlening die periode kunt afsluiten, is dat een feestje waard. Dat kan ik me voorstellen. Wat zou je willen vieren op dat feestje?”

E: “Nou ja hoeveel moeite het heeft gekost om die periode door te komen, dat is niet simpel hoor”
G: “Vertel eens ..
E: “Ik heb dan drie jaar van een klein zakgeldje geleefd, je moet alles wat je uitgeeft eigenlijk opschrijven. Alles verantwoorden. Je kunt nooit eens iets extra’s doen. Roken en eten daar gaat eigenlijk alles aan op.
G: “Dat lijkt me niet makkelijk, hoe lukt jou dat ondanks dat het zo moeilijk is”?
E: “Eigenlijk hetzelfde als op straat, hard zijn. Je moet hard zijn voor jezelf. Dat ben ik wel geworden. Maar wat vervelend is, is dat je zo als een klein kind behandeld wordt. Je moet voor alles toestemming vragen als je in de schuldhulpverlening zit. Je bent geen eigen baas meer, dat steekt.”
G: “Door hard te zijn voor jezelf kom je deze lastige periode door en word je straks weer eigen baas. Op welke punten ben je nu hard voor jezelf om er doorheen te komen?
E: “Nou ja dat is lastig hoor, maar je moet nee zeggen als iemand biertje met je wil gaan drinken. Je kunt geen nieuwe telefoon kopen al dat soort dingen. Dat kan allemaal niet. Dan moet je gewoon hard zijn. Maar dat is over een goed jaar voorbij”.
G: “Wat is er over goed drie jaar voorbij?"
E: “Nou ja die shit is dan voorbij,dan heb ik wat meer armslag en kan ik me wat meer veroorloven. Loop niet meer aan een lijbandje snap je?”
G: “Ja dat snap ik, meer armslag enzo. Wat zou je willen behouden uit deze periode?
E: “Behouden… ?? Ik heb niks dan valt er ook niet veel te behouden?
G: “OK natuurlijk.....laat ik het anders vragen. Wat wil je hetzelfde blijven doen als deze periode voorbij is?”
E: “Geen schulden maken natuurlijk. Dat lukt wel als ik hard genoeg voor mezelf ben.”
G: “Hoe zou je, over een goed jaar, het feestje kunnen gaan vieren zonder schulden te maken en genoeg hard voor jezelf te zijn”?
E: “ Dat is nog niet zo simpel, sparen van dit kleine beetje wat ik heb dat is erg moeilijk.
G: "Tja... dat lijkt me niet makkelijk...sparen van zo weinig"
 E: "… ik kan het natuurlijk proberen. Zien hoever ik kom. Het is nog een jaar en drie maanden.”
G: “OK veel succes”

 Elementen van Oplossingsgerichte gespreksvoering:

• Situatie van de ander erkennen
• De kracht van de ander op sporen
• Eigen oordeel laten voor wat het is
• Complimenteuze vraag.

Werken in het referentiekader van de ander:

• Belangrijke woorden van de ander gebruiken: bv hard zijn voor jezelf.
• Het belang van het feestje zien vanuit zijn perspectief.

strenger selecteren voor de schuldhulpverlening

Schuldenaren met gedragsproblemen moeten die eerst aanpakken voor ze hulp krijgen. (volkskrant 27 Juli)

De regeling schuldhulpverlening maakt het mogelijk dat mensen met schulden onder strenge voorwaarden binnen 3 jaar van hun schulden af kunnen komen. In het artikel wordt uitgelegd dat mensen eerst hun persoonlijke en gedragsproblemen moeten aanpakken voordat ze in de schuldhulpverlening kunnen komen.
Vaak hebben mensen met schulden inderdaad diverse van problemen. Denk aan problemen op het psychische vlak, relaties, verslaving, werkloosheid etc. Een kip of ei vraagstuk. Worden de schulden veroorzaakt door de problemen, of andersom. Het lijkt erop dat met de nieuwe regeling mensen worden opgeknipt in stukjes. Een stukje schuldproblematiek, een stukje geestelijke gezondheid, een stukje gedragsprobleem etc. Eerst het ene probleem oplossen, dan pas de schulden aanpakken. Eigenlijk een achterhaalde aanpak.

Werken aan oplossingen

Mensen met schulden en andere problemen willen aan het begin van de hulpverlening zicht op een beter bestaan krijgen. Een leven met schulden is uiterst stressvol. Mensen zijn meer gemotiveerd voor een behandeling of hulpverleningstraject als ze over de problemen heen kunnen kijken. Praten over hoe het leven er uit gaat zien als de problemen overwonnen zijn, is heel zinvol en geeft mensen weer hoop. Misschien bedoelt Nadja Jungmann (lector rechten van Hoge School Utrecht) dit als ze zegt : "mensen weer in hun kracht zetten ".
Als je bij de sociale dienst en schuldhulpverlening aanklopt word je nog heel vaak geconfronteerd met vooroordelen, moeilijke gesprekken en vervelende procedures. Cliënten zijn gebaat bij de oplossingsgerichte aanpak in de schuld hulpverlening. Daarbij is de kwaliteit van het eerste contact met de hulpverlening erg belangrijk. Tijdens het eerste gesprek zal het einddoel duidelijk moeten zijn: een schuldenvrij leven. Met dat doel voor ogen zijn mensen bereid veel inspanning te leveren. Gedragsverandering lukt beter als je weet waarvoor je het doet. Het lukt nog beter als je een realistisch beeld krijgt van hoe het schuldenvrije leven er uit gaat zien. De route daar naar toe is voor iedereen anders.

Strenger selecteren klinkt heel kordaat, liever zou ik zien dat er vanaf dag één een positief doel geformuleerd wordt ipv over je problemen praten.

Een drempel bij de schuldhulpverlening

Dit gaat over een vrouw die bij de schuldhulpverlening aan klopte. Deze vrouw had al enkele malen geprobeerd om bij de schuldhulpverlening  haar benarde situatie te gaan verbeteren. Telkens liep dat mis. Wat bleek: ze moest gedetailleerd haar financiele geschiedenis van de laatste jaren opschrijven. Ze begreep zelf niet goed waarom. Vond dat heel vervelend om te doen. Ze bleek diverse keren verhuisd, en een aantal nare gewelddadige relaties achter de rug te hebben en daardoor telkens verder in de schulden te zijn geraakt. Om dat op te schrijven en daar een verhaal van te maken.....daar wilde ze juist vanaf.  Telkens als ze er aan begon werd het haar te veel en stopte ze weer.
Een ervaringsdeskundige, die persoonlijk ook zoiets ooit had meegemaakt, heeft haar erbij geholpen. Uiteindelijk lukte het om iets op papier te krijgen, al koste het vreselijk veel moeite om telkens weer in die nare periode te moeten wroeten. Bij de hulpverlening lukte het haar niet.

Eerst het zuur dan het zoet? 
Sommige hulpverleners gaan ervan uit dat je eerst heel goed moet weten hoe je in de problemen bent gekomen, dat uitgebreid analyseren  etc. voor dat je het kunt gaan oplossen. Eerst het zuur. Gelukkig vond deze vrouw uiteindelijk de ervaringsdeskundige die haar hielp. Top!
Eenvoudiger zou het echter zijn als de schuldhulpverlening in eerste instantie een ander soort gesprek zou voeren met de vrouw. In dat gesprek zou de vrouw perspectief kunnen krijgen.
Bijv:
" U komt niet voor niets naar de schuldhulpverlening. Waar zou u mee geholpen zijn?" 
Antw: " Ja natuurlijk kom ik niet voor niets, het water staat aan de lippen, die schulden, daar wil ik wel vanaf" 
 " Kan ik me voorstellen. Hoe zou het zijn als uw schulden minder zouden zijn en over een periode afgebouwd"?
Antw: " Ik kan me niet meer heugen dat ik geen schulden had, het duurt al zo lang, vaak verhuisd, telkens verkeerde mensen om me heen. Met minder schulden ja, dat zou een pak van mijn hart zijn zeg." 
" Het duurt al heel lang die problemen hoor ik wel. Wat zou er dan voor u verbeterd zijn als u minder schulden zou hebben?" 
Antw: " Nou dan slaap ik waarschijnlijk beter, het zou een heel stuk minder spanning opleveren. Begrijpt u,  ik sta onderhand stijf van de stress. Er komen altijd weer problemen die je niet aan ziet komen. Dan weer een rekening van de energie, dan weer de huur, er schiet niets over om boodschappen te doen, dan moet ik weer lenen bij mijn ex. Die buit me ook uit" 
" Ik kan me voorstellen dat het hebben van schulden telkens meer problemen met zich mee brengt. Zouden we kunnen stellen dat minder schulden ook minder spanning en betere nachtrust met zich mee brengt?" 
Antw: " Ja zeker dat kun je wel stellen" 
"Minder schulden en minder spanning, dat lijkt me aantrekkelijk.  Heb jij een idee waar we zouden kunnen beginnen om een eerste klein stapje te zetten naar een leven zonder schulden zodat je meer ontspannen kunt zijn?"
"Ja waar zou ik beginnen? Misschien moeten we eerst de boel eens ordenen, er is zo veel"
Door de vrouw te helpen hoe het leven zonder schulden er later uit kan  zien, zal ze erg gemotiveerd raken. Dit is je gewenste toekomst voor je zien. Visualiseren. Daar wil je naar toe. Daar ga je moeite voor doen.